برای گلزنی در فینال جام جهانی به چه عواملی نیاز است؟
فینال جام جهانی بزرگترین مسابقه فوتبال در دنیاست.
به گزارش ورزش پارسی؛ برخی ممکن است بر این باور باشند که مسابقات باشگاهی بهترین معیار برای ارزیابی توانایی بازیکنان هستند، اما از نظر اعتبار، هیچ رقابتی به فینال جام جهانی نمیرسد. این بازی هر چهار سال یکبار برگزار میشود و میلیونها نفر در سرتاسر جهان آن را تماشا میکنند. افرادی که هرگز تجربه ورزش حرفهای را نداشتهاند، احتمالاً نمیتوانند فشار چنین لحظهای را به طور کامل درک کنند. حتی در زندگی روزمره نیز گاهی برای اتخاذ یک تصمیم ساده تحت فشار قرار میگیریم؛ از پاسخ به یک سؤال مهم گرفته تا انجام درست کاری که دیگران منتظر نتیجه آن هستند. حال تصور کنید بهترین بازیکنان جهان در بزرگترین فینال فوتبال، در برابر چشمان میلیاردها نفر، چه فشاری را تحمل میکنند.
فینالهای جام جهانی معمولاً مسابقاتی محتاطانه و نزدیک هستند. ترس از شکست باعث میشود هر دو تیم با دقت و احتیاط بیشتری بازی کنند و مشاهده بازیکنی که در چنین شرایطی کاملاً آرام و بدون استرس ظاهر شود، نادر است. اما برای گلزنی در فینال جام جهانی چه عواملی لازم است؟ پیش از دیدار یکشنبه اسپانیا و آرژانتین، گلهای تمام فینالهای جام جهانی از سال ۱۹۶۶ به بعد مورد بررسی قرار گرفتهاند؛ دورهای که دادههای دقیق آماری در دسترس است. در نقشه تعاملی گلها میتوان مشاهده کرد که هر گل از چه منطقهای به ثمر رسیده، احتمال گل شدن آن موقعیت (xG) چقدر بوده و بازیکن چگونه توانسته در حساسترین لحظه فوتبال جهان دروازه حریف را باز کند. کاربران میتوانند تمام گلهای فینالها را به صورت یکجا مشاهده کنند یا از منوی انتخاب، یک فینال خاص از سال ۱۹۶۶ تاکنون را بررسی کنند و با انتخاب هر گل، جزئیات شوت، موقعیت و ارزش آماری آن را ببینند.
گلزنی در فینال جام جهانی چقدر دشوار است؟ فینال جام جهانی بزرگترین بازی فوتبال دنیاست؛ مسابقهای که فشار، استرس و اهمیت آن با هیچ بازی دیگری قابل مقایسه نیست. حتی بهترین بازیکنان جهان نیز در چنین شبی با فشار زیادی مواجه هستند، زیرا یک اشتباه یا یک لحظه درخشان میتواند سرنوشت یک کشور را تغییر دهد. بررسی فینالهای جام جهانی از سال ۱۹۶۶ نشان میدهد که در ۲۱ فینال برگزارشده (به جز سال ۱۹۵۰ که فینال جداگانهای برگزار نشد)، ۸۰ گل به ثمر رسیده است؛ یعنی به طور میانگین ۳.۸ گل در هر بازی. البته فینالهای قدیمیتر پرگلتر بودند؛ در شش فینال نخست، ۳۱ گل ثبت شد که میانگین ۵.۲ گل در هر مسابقه بود. از سال ۱۹۶۶ تا ۲۰۲۲، در ۱۵ فینال جام جهانی ۴۹ گل به ثمر رسیده که میانگین آن ۳.۳ گل در هر بازی است. این عدد کمی بیشتر از میانگین کلی گلهای جام جهانی در همین بازه زمانی (۲.۶ گل در هر بازی) است؛ البته بخشی از این افزایش به دلیل کشیده شدن چند فینال به وقتهای اضافه بوده است.
آمار گلهای مورد انتظار یا همان xG نشان میدهد که گلزنی در فینال چقدر دشوار است. در ۱۵ فینال اخیر، مجموع ارزش موقعیتهای گلزنی ایجادشده ۵۷.۶ xG بوده، اما تنها ۴۸ گل از این موقعیتها به دست آمده است. یعنی بازیکنان در مجموع حدود ۹.۶ گل کمتر از چیزی که موقعیتهایشان پیشبینی میکرد، به ثمر رساندهاند. از سال ۱۹۶۶ تاکنون، ۴۹۱ شوت در فینالهای جام جهانی ثبت شده؛ یعنی به طور میانگین ۳۲.۷ شوت در هر مسابقه. ارزش متوسط هر شوت حدود ۰.۱۲ xG بوده، اما میانگین تبدیل این شوتها به گل فقط ۰.۱۰ بوده است. یکی از دلایل این موضوع میتواند فشار روانی بسیار زیاد فینال باشد. بازیکنان در بزرگترین لحظه دوران حرفهای خود قرار دارند و همین فشار ممکن است باعث شود در موقعیتهای گلزنی تمرکز همیشگی را نداشته باشند. در مقابل، دروازهبانها معمولاً در چنین مسابقاتی عملکردی فراتر از انتظار دارند و بارها با واکنشهای بزرگ تاریخساز میشوند.
نکته جالب اینکه بیشتر گلهای فینالهای جام جهانی از فاصله نزدیک به ثمر رسیدهاند. از ۴۹ گل ثبتشده در ۱۵ فینال اخیر، تنها پنج گل از بیرون محوطه جریمه وارد دروازه شده است. در این مدت هشت پنالتی نیز در فینالها تبدیل به گل شدهاند، اما بیشترین ارزش xG مربوط به یک ضربه پنالتی نیست. این رکورد در اختیار گل لیونل مسی مقابل فرانسه در فینال ۲۰۲۲ است؛ جایی که او در وقتهای اضافه توپ برگشتی شوت لائوتارو مارتینز را وارد دروازه کرد و آرژانتین را ۳-۲ پیش انداخت. ارزش xG آن ضربه ۰.۸۶ بود؛ هرچند توپ به سختی از خط دروازه عبور کرد و ژول کونده نتوانست آن را دفع کند.
فینال جام جهانی معمولاً جایی نیست که فقط بهترین تیم برنده شود؛ بلکه تیمی موفق میشود که در لحظههای بزرگ، آرامش بیشتری داشته باشد و بتواند از همان فرصتهای محدود بهترین استفاده را ببرد. کماحتمالترین گلهای فینال جام جهانی؛ از گرسون تا امباپه کمترین ارزش گل مورد انتظار (xG) برای یک گل در فینالهای جام جهانی از سال ۱۹۶۶ تاکنون، تنها ۰.۰۳ بوده است؛ رکوردی که به طور مشترک در اختیار دو بازیکن قرار دارد. اولین مورد، گل گرسون برای برزیل مقابل ایتالیا در فینال تاریخی جام جهانی ۱۹۷۰ است؛ شوتی از فاصله دور با پای چپ که کمتر کسی انتظار داشت وارد دروازه شود. دومین مورد نیز متعلق به کیلیان امباپه است که در فینال جام جهانی ۲۰۱۸ مقابل کرواسی از فاصلهای دورتر گلزنی کرد. ارزش این ضربه هم تنها ۰.۰۳ xG محاسبه شده است. اینکه امباپه در این رکورد شریک است، اتفاق جالبی محسوب میشود؛ چرا که او با چهار گل در فینالهای جام جهانی بهترین گلزن تاریخ این مسابقات در بازی نهایی است. البته شکست فرانسه مقابل اسپانیا در نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۶، فرصت حضور او در سومین فینال متوالی را از بین برد. اما لیونل مسی بار دیگر در فینال حضور خواهد داشت. کاپیتان ۳۹ ساله آرژانتین پس از بازگشت بزرگ این تیم مقابل انگلیس، حالا به دنبال دومین قهرمانی جهان خود است؛ او در فینال ۲۰۲۲ مقابل فرانسه دو گل به ثمر رساند و حالا میتواند آمار خود را در بازی نهایی افزایش دهد. اما برای گلزنی در چنین مسابقهای چه چیزی لازم است؟ بدون شک فشار و استرس در بالاترین سطح خواهد بود، اما همیشه یک بازیکن پیدا میشود که در بزرگترین لحظه ممکن قدم جلو بگذارد؛ کسی که با یک ضربه، نام خود را در تاریخ ثبت کند و جام جهانی را برای کشورش به ارمغان بیاورد. البته شاید هم فینال با نتیجه ۰-۰ تمام شود؛ اگر چنین شد، میتوانید این پیشبینیها را سرزنش کنید!
